Wie AI gebruikt, herkent AI
23/06/2026
Modellen trainen zonder sportschoenen
14/07/2026
Wiens AI gebruiken we eigenlijk?
Een exportbevel op een vrijdag legde wereldwijd een AI-dienst plat. Wat dat leert over soevereiniteit, single points of failure en de keuzes die je zelf al had kunnen maken.
Een exportbevel dat wereldwijd een AI-dienst op zwart zette
Enkele weken geleden vond op de High Tech Campus de AI Meet-UP XL plaats. Een van de belangrijkste onderwerpen: Europese AI-soevereiniteit. Een belangrijk onderwerp, maar ook eentje dat misschien abstract bleef hangen: terwijl heel Nederland druk bezig is met AI implementeren, blijft voor veel mensen onduidelijk (of onbelangrijk) wiens AI we eigenlijk gebruiken. Deze maand werd die vraag pijnlijk beantwoord.
Anthropic, het Amerikaanse bedrijf achter Claude, bracht begin juni zijn nieuwste en krachtigste publieke model uit. Een paar dagen later kreeg het van de Amerikaanse overheid een exportbevel: de toegang tot de twee meest geavanceerde modellen, Fable 5 en het onderliggende Mythos 5, moest worden geblokkeerd voor élke niet-Amerikaan, dus ook buitenlanders binnen de VS, tot de eigen niet-Amerikaanse werknemers aan toe. Filteren op nationaliteit bleek technisch niet te doen, dus restte er maar één optie: de modellen wereldwijd op zwart, voor iedereen tegelijk.
De aanleiding: de overheid zou een tip hebben gekregen dat de ingebouwde veiligheidsmechanismen te omzeilen waren, een zogeheten jailbreak, en vreest dat het model in verkeerde handen kan worden ingezet voor cyberaanvallen of massasurveillance. Anthropic zelf noemt het risico beperkt en spreekt openlijk van een misverstand.
Dit gaat niet alleen over Washington en Silicon Valley
Wie er uiteindelijk gelijk krijgt in dat dispuut, weten we over een paar weken misschien. Maar daar zit voor mij niet de kern van dit probleem. De kern is dat een ruzie tussen een Amerikaans bedrijf en een Amerikaans ministerie van de ene op de andere dag een dienst platlegde waar organisaties wereldwijd op draaien. Geen overleg, geen overgangstermijn, één brief op een vrijdag en weg was het.
Het is verleidelijk om dit af te doen als een ver-van-mijn-bed-show tussen Washington en Silicon Valley, maar dat is het niet. Het is precies hetzelfde patroon dat we bij organisaties op de werkvloer tegenkomen, alleen dan op wereldschaal. Die afhankelijkheid werkte jarenlang prima, tot de dag dat het niet meer werkte. Afhankelijkheid is op zich nog geen probleem, maar de vertaling naar concrete keuzes wel.
"Soevereiniteit begint niet bij Brussel, en niet eens bij een eigen Europese chip. Hij begint op de werkvloer, in de vraag of jij de controle over je eigen systemen hebt, of iemand anders die voor je heeft."
Soevereiniteit is een keuze, niet alleen een chip
Concrete keuzes maken betekent niet dat je morgen al je AI op een Europees model moet zetten. De allerbeste modellen komen voorlopig nu eenmaal uit de VS. Het betekent wel dat je geen enkele dienst tot single point of failure mag maken. Dat je je automatiseringen zó bouwt dat je van model kunt wisselen zonder dat je hele proces omvalt, en dat je data, governance en controle zoveel mogelijk bij jezelf en de klant houdt.
Deze week liet zien dat dat principe werkt: de minder geavanceerde modellen van hetzelfde bedrijf bleven gewoon beschikbaar. Wie zijn workflows flexibel had ingericht, schakelde door en merkte er weinig van. Wie alles op dat ene nieuwste model had gezet, stond stil. Het verschil zat niet in de techniek van een ander, maar in de keuzes die je zelf had gemaakt.
Wie die controle bewust inbouwt, hoeft niet in paniek te raken als het op een vrijdagavond ineens op zwart gaat.
Benieuwd hoe wij omgaan met AI-soevereiniteit en -governance?
We schrijven regelmatig over automatiseringen, datagedreven oplossingen en AI-toepassingen. Check onze andere blogs of neem gewoon contact op, we denken graag mee.
Altijd als eerste het nieuws van Univia ontvangen?
Volg ons op social media, en houd onze blog pagina in de gaten voor de laatste updates! Of schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief!
